Σύσταση της UNESCO για την Ανοικτή Επιστήμη

Σε συνέχεια της 40ης Συνόδου Γενικής Διάσκεψης της UNESCO του 2019, κατά την οποία 193 κράτη μέλη είχαν αναθέσει στον Οργανισμό την ανάπτυξη ενός διεθνούς μέσου καθορισμού προτύπων για την Ανοικτή Επιστήμη, υιοθετήθηκε η Σύσταση της UNESCO για την Ανοικτή Επιστήμη (UNESCO Recommendation on Open Science) από τη Γενική Διάσκεψή της κατά τη διάρκεια της 41ης Συνόδου τον Νοέμβριο του 2021. Η Σύσταση καθορίζει κοινές αξίες και αρχές όσον αφορά την Ανοικτή Επιστήμη και προσδιορίζει συγκεκριμένα μέτρα για την Ανοικτή Πρόσβαση και τα Ανοικτά Δεδομένα, ενώ συμπληρώνει τη Σύσταση του 2017 για την Επιστήμη και την Επιστημονική Έρευνα. Έχει βασιστεί στη Στρατηγική της UNESCO για την Ανοικτή Πρόσβαση, την Επιστημονική Πληροφορία κι Έρευνα καθώς και στη νέα Σύσταση για τους Ανοικτούς Εκπαιδευτικούς Πόρους.

Οι Συστάσεις της UNESCO, προερχόμενες από το ανώτατο διοικητικό όργανο του Οργανισμού, είναι νομικά εργαλεία και έχουν σκοπό να επηρεάσουν την ανάπτυξη των εθνικών νόμων και πρακτικών.

Ενημέρωση για τις δημοσιεύσεις ΑΠ με τη λήξη των συμφωνιών στις 31/12/2021

Θα θέλαμε να σας ενημερώσουμε ότι πλησιάζουμε στο τέλος των τρεχουσών συμφωνιών με εκδότες, οι οποίες περιλάμβαναν όρους δημοσίευσης σε καθεστώς Ανοικτής Πρόσβασης. Παρά τις προσπάθειες του ΣΕΑΒ, δεν κατέστη δυνατή η έγκαιρη ανανέωση των συμφωνιών οπότε για ένα χρονικό διάστημα στις αρχές του 2022 δε θα είναι δυνατή η στήριξη ερευνητών για δημοσίευση εργασιών σε καθεστώς Ανοικτής Πρόσβασης καθώς θα ανασταλούν οι σχετικές υπηρεσίες στα συστήματα των εκδοτών.

Εξαίρεση αποτελούν ο εκδότης Cambridge University Press, στον οποίο θα συνεχιστεί η δημοσίευση σε καθεστώς Ανοικτής Πρόσβασης, ο εκδότης Oxford University Press καθώς και τα προγράμματα συμμετοχής σε SCOAP3 και Open Library of Humanities. Σε εκκρεμότητα παραμένουν οι εκδότες Elsevier και IEEE, για τους οποίους θα ακoλουθήσει περαιτέρω ενημέρωση, εάν υπάρξει κάποια εξέλιξη.

Aναλυτικότερα, παραμένει ενεργή η δυνατότητα δημοσίευσης σε καθεστώς ΑΠ σε:

  • Cambridge University Press
  • Elsevier
  • Oxford University Press και μέχρι εξαντλήσεως του σχετικού ποσού
  • Open Library of Humanities
  • SCOAP3

Αναστέλλεται από 1η Ιανουαρίου 2022 σε:

  • Emerald
  • Royal Society of Chemistry
  • Wiley

Σε εκκρεμότητα:

  • IEEE

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επικοινωνείτε με τη Μονάδα Επιστημονικής Επικοινώνησης είτε μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στο scholarly@heal-link.gr είτε τηλεφωνικά στα 261096925 και 2610969624 (για τις ημέρες 28-30 Δεκεμβρίου από 8 πμ ως 3 μμ).

Δημοσίευση άρθρων σε περιοδικά της ECS χωρίς κόστος

Θα θέλαμε να σας ενημερώσουμε ότι δύο επιστημονικά περιοδικά της The Electrochemical Society (ECS) σε συνεργασία με τον IOP Publishing θα εκδίδoυν άρθρα Ανοικτής Πρόσβασης χωρίς χρέωση για τον συγγραφέα το 2022. Οι υποβολές ξεκινούν τον Ιανουάριο του 2022.

Σχετικές σελίδες:

Μπορείτε να βρείτε γενικές οδηγίες για τη δημοσίευση στα περιοδικά της The Electrochemical Society στην ιστοσελίδα https://www.electrochem.org/publications/publish-journals.

Δημοσίευση άρθρων σε περιοδικά της RSC χωρίς κόστος

Θα θέλαμε να σας ενημερώσουμε ότι ο εκδότης Royal Society of Chemistry έχει δημιουργήσει μια ιστοσελίδα στην οποία μπορείτε να δείτε όλα τα περιοδικά Ανοικτής Πρόσβασης, τα οποία έχουν ανοικτά καλέσματα για υποβολή άρθρων.

Ανάμεσα σε αυτά υπάρχουν περιοδικά στα οποία οι συγγραφείς απαλλάσσονται προσωρινά από το κόστος δημοσίευσης (APC). Πιο συγκεκριμένα, το Environmental Science: Atmospheres  έχει κάλεσμα υποβολής επάνω στο θέμα “Aerosol Formation in the Urban Atmosphere” και δέχεται άρθρα ως τον Ιούνιο του 2023, ενώ το RSC Chemical Biology έχει κάλεσμα για το θέμα “The Development of Bio-orthogonal tools” και δέχεται άρθρα ως τα μέσα του 2022.

Περισσότερες πληροφορίες και άλλα καλέσματα υποβολής με μειωμένο τέλος δημοσίευσης μπορείτε να βρείτε στην σχετική ιστοσελίδα.

Μάθημα “Βασικές έννοιες Ανοικτής Επιστήμης”

Ο διάλογος πάνω στα οφέλη της «Ανοικτής Επιστήμης» – τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο – είναι έντονος και η βιβλιοθηκονομική και η ευρύτερη ακαδημαϊκή κοινότητα θα πρέπει να συμμετάσχει ενεργά. Η Μονάδα Επιστημονικής Επικοινώνησης του Συνδέσμου Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών παρακολουθώντας τις διεθνείς εξελίξεις και αντιλαμβανόμενη την ανάγκη της ελληνικής ακαδημαϊκής κοινότητας για ενημέρωση και κατάρτιση επάνω σε αυτές, ανέπτυξε ένα ηλεκτρονικό μάθημα για τον χώρο της Ανοικτής Επιστήμης.

Μαθήμα Ανοικτής Επιστήμης

Το μάθημα περιγράφει κάποιες από τις βασικές έννοιες της Ανοικτής Επιστήμης δίνοντας έμφαση σε αυτές της Ανοικτής Πρόσβασης, των Ανοικτών Εκπαιδευτικών Πόρων, των Ανοικτών Ερευνητικών Δεδομένων και των Αδειών Κοινής Χρήσης. Για τον σχεδιασμό του μαθήματος αξιοποιήθηκαν υπάρχοντες πόροι από διάφορες πρωτοβουλίες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την Ανοικτή Επιστήμη, ενώ στα επόμενα βήματα σχεδιάζεται η δημοσίευση νέων εκδόσεων του με νέες ενότητες.

Οι συμμετέχοντες σε αυτό, αφού παρακολουθήσουν εκπαιδευτικά videos και παρουσιάσεις, θα έχουν τη δυνατότητα να αυτοαξιολογηθούν μέσα από τα συνοδευτικά quiz. Η διαδικασία της μάθησης είναι αυτοκαθοδηγούμενη (self-directed) και υπολογίζεται ότι θα απαιτηθεί μία ώρα παρακολούθησης από τους συμμετέχοντες.

Το μάθημα διατίθεται στα μέλη του ΣΕΑΒ με άδεια Creative Commons – Αναφορά Δημιουργού 4.0 Διεθνές και έχει σχεδιαστεί για την πλατφόρμα eClass που χρησιμοποιείται σε αρκετά ελληνικά Πανεπιστήμια. Μπορεί να το κατεβάσει κάποιος και να το ενσωματώσει στο περιβάλλον του δικού του ιδρύματος ύστερα από τις απαραίτητες προσαρμογές που αναφέρονται παρακάτω.

Τα ελάχιστα που μπορείτε να κάνετε ώστε το μάθημα να είναι λειτουργικό είναι τα εξής:

  1. Αφού κατεβάσετε το αρχείο, ζητήστε από τον διαχειριστή του συστήματός σας να το αναρτήσει.
  2. Μόλις το μάθημα αναρτηθεί και έχετε δικαιώματα εκπαιδευτή ενημερώστε την περιγραφή του μαθήματος με τον τίτλο του ιδρύματός και της Βιβλιοθήκης σας, τα δικά σας στοιχεία επικοινωνίας, κλπ.
  3. Στο μάθημα βρίσκονται δύο ερωτηματολόγια σε μορφή Google Forms. Μεταβείτε σε αυτά από τους παρακάτω συνδέσμους και κάνετε αντίγραφα στον δικό σας λογαριασμό (Make a copy), ώστε να μπορέσετε να ενημερώστε τον τίτλο, αλλά και τα στοιχεία επικοινωνίας.  Με αυτόν τον τρόπο θα μπορείτε να λαμβάνετε εσείς τις απαντήσεις των μελών της κοινότητας σας.
  4. Στην πορεία ενημερώνετε τον σύνδεσμο της κάθε φόρμας που βρίσκεται στο eClass στη διαδρομή Ανενεργά εργαλεία > Σύνδεσμοι.

Η ιδέα και ανάπτυξη του περιεχομένου έγινε από τον βιβλιοθηκονόμο Άγγελο Μητρέλη, ενώ ο Λεωνίδας Παπαχριστόπουλος (Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο) συνέβαλε στην θεωρητική εμπέδωση και στους ελέγχους του περιεχομένου. Ο Γιάννης Τσάκωνας (Πανεπιστήμιο Πατρών) συνέβαλε στην ανάπτυξη του περιεχομένου και έκανε την τελική επιμέλεια.

Αναφορά ελληνικών δημοσιεύσεων στο SCOAP3

Το SCOAP3 είναι η κοινοπραξία που υποστηρίζει τη δημοσίευση άρθρων σε επιστημονικά περιοδικά της Φυσικής Υψηλών Ενεργειών (High-Energy Physics) σε καθεστώς Ανοικτής Πρόσβασης. Κάθε χώρα/μέλος συμμετέχει στον προϋπολογισμό του SCOAP3 με ένα ποσό που έχει προκύψει από κατάλληλο αλγόριθμο, ο οποίος είχε αναπτυχθεί στο ερευνητικό στάδιο του έργου και ο οποίος λαμβάνει υπόψη του τον αριθμό των ερευνητικών δημοσιεύσεων κάθε χώρας/μέλους στο πεδίο της Φυσικής Υψηλών Ενεργειών. Συγκεκριμένα, η Ελλάδα τη διετία 2017-2018 αντιπροσώπευσε το 0.5% της εκδοτικής παραγωγής και βάσει αυτού του ποσοστού υπολογίστηκε η συμμετοχή της χώρας για την τριετία (2020-2022). Η χώρα μας συμμετέχει με τη συνδρομή του ΣΕΑΒ και η παρούσα αναφορά, η οποία έχει συνταχθεί στο πλαίσιο της δράσης παρακολούθησης της προόδου των προγραμμάτων Ανοικτής Πρόσβασης του ΣΕΑΒ, δίνει τα στοιχεία της συμμετοχής των Ελλήνων ερευνητών κατά το 2020.

Η Αναφορά για το συμμετοχικό πρόγραμμα SCOAP3 2020 είναι διαθέσιμη στην ιστοσελίδα http://hdl.handle.net/10889/15540, αλλά μπορείτε να τη βρείτε επίσης στην ιστοσελίδα με όλες τις αναφορές της Μονάδας Επιστημονικής Επικοινώνησης.

Δημοσίευση αναφοράς για τα Προγράμματα Ανοικτής Πρόσβασης στο πρώτο εξάμηνο του 2021

Θα θέλαμε να σας ενημερώσουμε ότι δημοσιεύθηκε η στατιστική αναφορά προόδου των Προγραμμάτων Ανοικτής Πρόσβασης του ΣΕΑΒ για το πρώτο εξάμηνο του 2021. Η αναφορά περιλαμβάνει τις δημοσιεύσεις που στηρίζονται από τις συμφωνίες απαλλαγής ή έκπτωσης, καθώς επίσης το συμμετοχικό πρόγραμμα του ΣΕΑΒ στην Open Library for Humanities. Οι δείκτες έχουν παραχθεί λαμβάνοντας υπόψη πάντοτε ότι ο κύριος συγγραφέας (corresponding author) ανήκει σε ίδρυμα-μέλος του ΣΕΑΒ. Θυμίζουμε ότι τα δεδομένα λαμβάνονται από τους συνεργαζόμενους εκδότες και στη συνέχεια ελέγχονται, κανονικοποιούνται και εμπλουτίζονται από το προσωπικό της Μονάδας Επιστημονικής Επικοινώνησης.

Σε απόλυτους αριθμούς παρουσιάζεται αύξηση στον αριθμό των δημοσιεύσεων που υποστηρίχθηκαν από τον Σύνδεσμο σε σύγκριση με τον αριθμό το αντίστοιχο χρονικό διάστημα του προηγούμενου έτους. Συγκεκριμένα, το πρώτο εξάμηνο του 2021 καλύφθηκαν 119 δημοσιεύσεις, που αντιστοιχούν σε μια υπερδιπλάσια αύξηση (~158%) από τις 46 δημοσιεύσεις τον Ιούνιο 2020. Θα πρέπει όμως να σημειωθεί ότι τα περσινά δεδομένα αντλήθηκαν και πιστοποιήθηκαν αναδρομικά, ενώ και οι μηχανισμοί διάδοσης και υποστήριξης των προγραμμάτων ξεκίνησαν να λειτουργούν πλήρως τον Οκτώβριο του 2020.

Παρά ταύτα, θετική εξέλιξη είναι η αύξηση που παρατηρείται στις δημοσιεύσεις που καλύπτονται από συμφωνίες πλήρους απαλλαγής. Στην Royal Society of Chemistry έχει καλυφθεί το 38% του στόχου (23 από 63 δημοσιεύσεις), έναντι 14 στο αντίστοιχο περσινό διάστημα, ενώ στον Cambridge University Press καλύφθηκε το 35% του στόχου, δηλαδή 24 από 70 δημοσιεύσεις αντί για μόλις έξι πέρσι τον Ιούνιο. Υπερδιπλάσια ήταν η αύξηση και στις δημοσιεύσεις που επωφελήθηκαν από την έκπτωση που παρέχουν οι συμφωνίες του Συνδέσμου με 68 δημοσιεύσεις έναντι 23 στο αντίστοιχο περσινό εξάμηνο.

Στο συμμετοχικό πρόγραμμα της Open Library for Humanities υπάρχει μόνο μια δημοσίευση, γεγονός που δείχνει ότι υπάρχει περιθώριο για περαιτέρω αξιοποίηση του προγράμματος. Αν και στην αναφορά δεν περιλαμβάνονται στοιχεία για το συμμετοχικό πρόγραμμα SCOAP3, τα δεδομένα του οποίου θα ενταχθούν στην ετήσια αναφορά του 2021, εντούτοις οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν αυξητικές τάσεις και σε αυτόν τον τομέα.

Η βελτίωση των δεικτών αυτών θα μπορούσαν να αποδοθούν στο ενδιαφέρον των Ελλήνων ερευνητών για τις δημοσιεύσεις Ανοικτής Πρόσβασης και τις επιλογές που προσφέρει ο ΣΕΑΒ. Στο αυξανόμενο αυτό ενδιαφέρον, που αποτυπώνεται και από το πλήθος των Ιδρυμάτων που συμμετείχε στα προγράμματα (27 έναντι 19 πέρσι στο ίδιο διάστημα) συνέβαλε αποτελεσματικά το δίκτυο βιβλιοθηκονόμων στα ελληνικά πανεπιστήμια που διέδωσαν τα προγράμματα στις αντίστοιχες κοινότητες, αλλά και στους μηχανισμούς υποστήριξης της Μονάδας Επιστημονικής Επικοινώνησης που στο πρώτο εξάμηνο εξυπηρέτησε 235 αιτήματα μέσω e-mail.

Διάθεση ηλεκτρονικών βιβλίων από το SCOAP3 Books Initiative

Θα θέλαμε να σας ενημερώσουμε ότι ο Σύνδεσμος Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών συμμετέχει και υποστηρίζει την πρωτοβουλία του SCOAP3 Books Initiative για τη μετατροπή βασικών και σημαντικών βιβλίων σε καθεστώς Ανοικτής Πρόσβασης. Στο πλαίσιο αυτής της πρωτοβουλίας, τα τέσσερα πρώτα βιβλία του εκδοτικού οίκου World Scientific διατίθενται ήδη ανοικτά με άδειες CC-BY, για τα οποία μπορείτε να δείτε τις σχετικές λεπτομέρειες παρακάτω:

Οι τίτλοι των βιβλίων είναι προσβάσιμοι μέσω της ιστοσελίδας SCOAP3 Collection, στην ψηφιακή βιβλιοθήκη OAPEN, ενώ προκειμένου να διασφαλιστεί η μακροχρόνια διατήρηση των τίτλων αυτών, τα βιβλία υποβλήθηκαν και στο Portico. Περισσότερα βιβλία αναμένεται να μετατραπούν σε καθεστώς ΑΠ τους επόμενους μήνες, βιβλία εκδοτών όπως οι Springer Nature και Taylor & Francis. Τέλος, έχει δημιουργηθεί ιστοσελίδα όπου αναφέρονται όλα τα ιδρύματα και οι οργανισμοί που έχουν συμβάλει σε αυτή την πρωτοβουλία του SCOAP3.

EOSC Future: πρόσκληση σε ερευνητές για συμμετοχή σε δράσεις του EOSC

Tο EOSC Future προσκαλεί ερευνητές/τριες και ενδιαφερόμενους/ες από όλα τα επιστημονικά πεδία να λάβουν μέρος στην κοινότητα χρηστών (EOSC Future User Group) που αναπτύσσει προκειμένου να υποστηρίξει τον συμμετοχικό σχεδιασμό του Ευρωπαϊκού Νέφους Ανοικτής Επιστήμης (European Open Science Cloud – EOSC). Tο EOSC Future είναι ένα έργο που υπηρετεί άμεσα τις ανάγκες υλοποίησης του EOSC, εστιάζοντας κυρίως στην πρακτική εφαρμογή των αρχών της “ανοικτότητας” και των FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable) δεδομένων. Για τον σκοπό αυτό, το έργο επιδιώκει να σχεδιάσει ένα περιβάλλον στο οποίο τα σύνολα δεδομένων της έρευνας και άλλα ερευνητικά αποτελέσματα διαλειτουργούν μεταξύ τους για την καλύτερη αξιοποίησή τους. Η κοινότητα χρηστών που θα δημιουργηθεί, θα συμβάλλει στην σχεδίαση και επικύρωση μελλοντικών υπηρεσιών και προϊόντων του EOSC που εξυπηρετούν τις παραπάνω απαιτήσεις.

Για περισσότερες πληροφορίες, καθώς και για να ενημερωθείτε σχετικά με τα κριτήρια καταλληλότητας και να υποβάλλετε την αίτησή σας, μεταφερθείτε εδώ.

Σχετικά με το EOSC: Το Ευρωπαϊκό Νέφος Ανοικτής Επιστήμης είναι μια πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που στοχεύει στην ανάπτυξη μιας υποδομής που παρέχει στους ερευνητές υπηρεσίες που προωθούν πρακτικές Ανοικτής Επιστήμης. Η προβλεπόμενη υποδομή δημιουργείται με τη συγκέντρωση υπηρεσιών από διάφορους παρόχους ακολουθώντας μια προσέγγιση “συστήματος συστημάτων.”

Διάθεση περιοδικών Ανοικτής Πρόσβασης μέσω του Portico

Θα θέλαμε να σας ενημερώσουμε ότι 38 τίτλοι περιοδικών των εκδόσεων Manchester University Press, De Gruyter και Dedicated Juncture Researcher’s Association φιλοξενούνται πλέον στο αρχείο Portico, καθώς δεν είναι διαθέσιμοι μέσω του εκδότη ή κάποιας άλλης υπηρεσίας. Τα περιοδικά είχαν εκδοθεί αρχικά ως Ανοικτής Πρόσβασης και θα παραμείνουν ελεύθερα διαθέσιμα στην κοινότητα μέσω του Portico. Πρόκειται για τους ακόλουθους τίτλους με τις αντίστοιχες διευθύνσεις τους (URL) στο Portico:

Manchester University Press

De Gruyter

Dedicated Juncture Researcher’s Association