Την Τρίτη, 28 Απριλίου 2026 ολοκληρώθηκε η τέταρτη και τελευταία φάση του εκπαιδευτικού προγράμματος “PATTERN: QuickStart στην Ανοικτή Επιστήμη”. Η τελευταία αυτή φάση υλοποιήθηκε διαδικτυακά, τους μήνες Μάρτιο και Απρίλιο του 2026, μέσω της πλατφόρμας τηλεδιασκέψεων Ζoom και της εκπαιδευτικής πλατφόρμας OpenPlato. Το πρόγραμμα απευθύνεται σε ερευνητές και ερευνήτριες των Ελληνικών Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων μελών του ΣΕΑΒ. Για την υλοποίηση του εκδόθηκε σχετική ανακοίνωση και πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος, μέσω των οποίων συγκεντρώθηκαν οι απαραίτητες αιτήσεις συμμετοχής.
Η εκπαιδευτική διαδικασία σχεδιάστηκε βάσει των αρχών της ανεστραμμένης τάξης (flipped classroom), συνδυάζοντας ασύγχρονη και σύγχρονη μάθηση με στόχο την ενεργή εμπλοκή των συμμετεχόντων/ουσών. Πρόκειται για ένα παιδαγωγικό μοντέλο που αντιστρέφει την παραδοσιακή διδασκαλία: μέσω της πλατφόρμας OpenPlato, οι συμμετέχοντες/ουσες εξοικειώνονταν εκ των προτέρων με το θεωρητικό υλικό, ενώ οι σύγχρονες συνεδρίες μέσω Zoom αξιοποιούνταν για δομημένες συζητήσεις, συνεργατικές δραστηριότητες και πρακτικές εργασίες.
Διαχείριση Ερευνητικών Δεδομένων
Πραγματοποιήθηκαν τρεις συνεδρίες μέσω της πλατφόρμας Zoom με το ίδιο περιεχόμενο. Οι συνεδρίες προγραμματίστηκαν σε απογευματινές ώρες, με στόχο τη διευκόλυνση της ευρύτερης δυνατής συμμετοχής και την ελαχιστοποίηση των εμποδίων πρόσβασης για το σύνολο των εκπαιδευομένων. Κάθε συνεδρία είχε διάρκεια δύο ωρών, συμπεριλαμβανομένου μικρού διαλείμματος.
Στην πλατφόρμα OpenPlato, το εκπαιδευτικό υλικό έχει χωριστεί σε δύο μαθήματα:
- Quickstart στη Διαχείριση Ερευνητικών Δεδομένων – Βασικό επίπεδο
- Quickstart στη Διαχείριση Ερευνητικών Δεδομένων – Ενδιάμεσο επίπεδο
Τα μαθήματα είναι και θα παραμείνουν ανοικτά, χωρίς αντίτιμο, ενώ η εγγραφή είναι ελεύθερη για κάθε ενδιαφερόμενο.
Βασικό στοιχείο του προγράμματος αποτέλεσε η ανοικτή συζήτηση και η ελεύθερη ανταλλαγή ιδεών, μέσω των οποίων οι συμμετέχοντες/ουσες ανέδειξαν καίρια ζητήματα και εξέφρασαν προβληματισμούς. Η προσέγγιση αυτή επέτρεψε την καλλιέργεια τόσο της θεωρητικής κατανόησης όσο και της πρακτικής εφαρμογής, δίνοντας τη δυνατότητα στους συμμετέχοντες και στις συμμετέχουσες να συνδέσουν τη μάθηση με τις δικές τους επαγγελματικές και ερευνητικές ανάγκες.
Οι εγγραφές στο εκπαιδευτικό υλικό της πλατφόρμας OpenPlato ανήλθαν σε 96 για το μάθημα “Quickstart στη Διαχείριση Ερευνητικών Δεδομένων – Βασικό επίπεδο” και 70 για το μάθημα “Quickstart στη Διαχείριση Ερευνητικών Δεδομένων – Ενδιάμεσο επίπεδο“. Στις διαδικτυακές συναντήσεις μέσω Zoom συμμετείχαν 53 άτομα, κυρίως νέοι/ες ερευνητές/τριες και υποψήφιοι/ες διδάκτορες/ρισσες.
Στο τέλος της κάθε συνεδρίας ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες/ουσες να συμπληρώσουν μια σύντομη αξιολόγηση σχετικά με τον βαθμό ικανοποίησής τους, σε κλίμακα από 1 έως 5, με το “1” να σημαίνει καθόλου ευχαριστημένος/η και το “5” πολύ ευχαριστημένος/η. Συνολικά, ελήφθησαν 27 απαντήσεις, εκ των οποίων 14 αξιολόγησαν με “5”, 12 με “4” και μία με “3”.
Ανοικτή Πρόσβαση
Το υλικό του προγράμματος βασίστηκε σε υλικό που αναπτύχθηκε από την κύρια ομάδα του ευρωπαϊκού έργου, το οποίο μεταφράστηκε και προσαρμόστηκε όπου κρίθηκε απαραίτητο. Κάθε ενότητα περιλάμβανε ξεχωριστές παρουσιάσεις (αρχεία .pptx) και σύντομα ερωτηματολόγια για τον έλεγχο κατανόησης εννοιών από τους συμμετέχοντες και τις συμμετέχουσες.
Οι ενότητες είναι οι ακόλουθες:
- Εισαγωγή στην Ανοικτή Πρόσβαση: οι δρόμοι της ΑΠ και οι τρόποι υλοποίησης τους
- Η διαδικασία της επιστημονικής δημοσίευσης, ανοικτή ομότιμη κρίση και πολιτικές διατήρησης πνευματικών δικαιωμάτων
- Συμμόρφωση με τις πολιτικές των χρηματοδοτικών φορέων
- Αξιόπιστοι εκδότες και αρπακτικά περιοδικά
Κάθε συνεδρία είχε διάρκεια δύο ωρών με ένα μικρό διάλειμμα. Για την ενίσχυση της διαδραστικότητας, οι συμμετέχοντες/ουσες ενθαρρύνθηκαν να έχουν ενεργό ρόλο μέσω συζήτησης και σχολίων, τόσο σχετικά με το περιεχόμενο όσο και με τις προσωπικές τους εμπειρίες. Επιπλέον, χρησιμοποιήθηκαν σύντομα ερωτηματολόγια (polls), που κάλυπταν επιμέρους σημεία του εκπαιδευτικού υλικού, προκειμένου να αποτυπωθεί η γενικότερη κατανόηση των εννοιών και πρακτικών.
Η ομάδα υλοποίησης του προγράμματος έλαβε συνολικά 144 αιτήσεις από ερευνητές/τριες διαφόρων Ακαδημαϊκών Ιδρυμάτων. Την πρώτη συνεδρία παρακολούθησαν 23 ερευνητές/τριες, τη δεύτερη 33 και την τρίτη 17, οι περισσότεροι εκ των οποίων ήταν υποψήφιοι/ες διδάκτορες/ρισσες στα αρχικά στάδια της ερευνητικής στους σταδιοδρομίας.
Σε όλα τα σεμινάρια ενθαρρύνθηκε η διαδραστική συμμετοχή, δημιουργώντας ένα υποστηρικτικό και ανοιχτό περιβάλλον επικοινωνίας. Παρόλο που οι συμμετέχοντες/ουσες επέλεξαν να μην χρησιμοποιήσουν κάμερα κατά τη διάρκεια των συναντήσεων, συμμετείχαν ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία είτε μέσω ερωτήσεων και σχολίων στο chat είτε παρεμβαίνοντας προφορικά με τη χρήση των μικροφώνων τους. Η ανταπόκριση αυτή συνέβαλε στη διατήρηση ενός ουσιαστικού διαλόγου και στην ενεργή εμπλοκή τους στο περιεχόμενο των σεμιναρίων.
Προκειμένου να χορηγηθεί το πιστοποιητικό επιτυχούς παρακολούθησης, οι συμμετέχοντες/ουσες έπρεπε να έχουν ολοκληρώσει τη μελέτη του εκπαιδευτικού υλικού στην πλατφόρμα OpenPlato και να έχουν παρακολουθήσουν μία από τις τρεις συνεδρίες.
Τα μαθήματα δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο του έργου PATTERN από το το ολλανδικό εθνικό κέντρο εμπειρογνωμοσύνης και αποθετήριο για ερευνητικά δεδομένα DANS (Διαχείριση Ερευνητικών Δεδομένων) και το University of Minho (Ανοικτή Πρόσβαση). Τα μαθήματα προσαρμόστηκαν στην ελληνική πραγματικότητα από τον Μάριο Μπαλατζάρα και τη Θεοδώρα Καραΐσκου (Διαχείριση Ερευνητικών Δεδομένων) και την Αθανασία Σαλαμούρα και την Βασιλική Μολέ (Ανοικτή Πρόσβαση). Όλα τα μαθήματα διατίθενται με άδεια χρήσης CC BY 4.0.